تاریخچه فیلم جذاب مستند

IMG11135140 تاریخچه فیلم جذاب مستند

دانلود مستند فارسی

تاریخچه فیلـم مستند
اساسا فیلم جالب های اولیه تاریخ سینما را بایستی فیلم جالب های مستند نامید. برادران لومیر ( Lumiere ) در شروع کارشان یک سری فیلم زیبا ساختند که همگی را از زندگی روزمره مردم تولید و ساخت کرده بودند برای مثال ورود قطار به ایستگاه ( ۱۸۹۵) یا خروج کارگـران از کارخانه ( ۱۸۹۵) . در این بین در آمریکا هم ادیسون همکارانش فیلم جالب هایی از اتفاقاتی که در محل کارشان می گذشت ، می گرفتند. همچنین در کشورهای دیگر نیز ، به محض آنکه مالک این صنعت می شدند کارشان را باتولید و ساخت این گونه فیلم زیبا ها شروع می کردند.
برادران لومیر این فیلم جذاب ها را وقایع اتفاقیه ( Actualites ) می نامیدند.

اما سینمای مستند به معنا و مفهوم امروزی آن با فیلم دیدنی نانوک شمالی ( ۱۹۲۲- Nanook of the North ) تهیه و تولید رابرت فلاهرتی شروع شد. نانوک شمالی به نوعی یک مستند داستانی بود. رابرت فلاهرتی یک معدن شناس بود که در منطقه قطب شمال کانادا ، کار می کرد. زندگی سخت اسکیموهای ساکن در آن محل توجه او را جلب کرد. او در سال ۱۹۲۰ به آن محل رفت تا در میان یک خانواده اسکیمو زندگی نماید از زندگی هـر روز این مردم فیلم جذاب بگیرد. او بعد از ۱۶ ماه با فیلم جذاب های گرفته شده به آمریکا بازگشت فیلم جالب ها را تدوین کرد فیلم جالب ی مستند به نام نانوک شمالی به مدت ۷۵ دقیقه فراهم کرد. این فیلم زیبا هم مورد توجه منتقدان و هم مورد توجه تماشاپرهزینه قرار گرفت. یکی از دلایل خوب یت نانوک شمالی در آن زمان بداعت و غرابت آن بود زیرا این فیلم دیدنی نخستین آشنایی مردم معمولی با اسکیموها زندگی آنها بود. از طرف دیگر نحوه فیلم جالب برداری تدوین فیلم دیدنی بوسیله فلاهرتی در این فیلم جالب منحصر به فرد و دیدنی بود. نانوک شمالی به نوعی راه را برای اکران فیلم جذاب های مستند دیگری که در مورد زندگی مردم مختلف تهیه و تولید شده بودند باز کرد.

خوب یت فیلم جذاب نانوک شمالی و نرخ اندک تولید آن صنعت تلویزیون آمریکا را بر آن داشت که به فیلم جذاب مستند بیشتر توجه نماید . در همین شرکت پارامونت ( Paramont Pictures ) سفارش تهیه و تولید فیلم جالب دیگری از این نوع را به فلاهرتی داد و دست او را در انتخاب محل و مورد کاملا باز گذاشت. حاصل این قرارداد فیلم جالب موانا ( ۱۹۲۶) بود. موانا مستندی شاعرانه از زندگی مردم جزایر دریای جنوب در ساموا بود. تولید و ساخت این فیلم زیبا ۲۰ ماه به طول انجامید. فلاهرتی در این فیلم زیبا از نگاتیوهای پانکروماتیک مصرف کرد که تازه به بازار آمده بودند و به همه طیف های رنگی قابل دید حساس بودند همچنین او از عدسی تله فتو جهت ایجاد عمق میدان خیلی استفاده کرد. این فیلم جالب از طرف منتقدان تمجید شد ، اما از طرف تماشاگـران عادی چندان با استقبال رو به رو نشد.
بعد از این فیلم زیبا ، فلاهرتی چند مستند دیگر ساخت ، اما سرانجام سیستم استودیویی هالیوود با دخالت هایش و اصرار بیش از میزان بر روی تهیه و تولید مستندهای تجاری او را ناامید کرد و او هم به انگلستان مهاجرت کرد.

گرچه فیلم جالب های فلاهرتی از پیش پروگرام ریزی شده حتی گاه تست شده بودند اما دستاوردهای درخشانی به حساب می آمدند که نحوه های مختلف زندگی را نشان می دادند و در آنها کار هنرمندانه و خلاقانه ای در زمینه انتخاب فضا کار با دوربین ندوین به چشم می خورد.

جنبش با اهمیت دیگر در عرصه مستند سازی در دهه ۲۰ میلادی در شوروی جریان داشت و سردمدار آن ژیگاورتوف ( Dziga Vertov ) بود. ژیگاورتوف در ۱۹۱۸ یعنی در اوج درگیری های داخلی شوروی بعد از فروپاشی حکومت تزاری به عنوان تدوینگر حلقه های خبری کار می کرد. ورتوف در شروع به همین راضی بود که فیلم زیبا ها را صرفا به صورت کاربر دی و مفید سر نیز نماید اما رفته رفته دست به تجربه هایی زد تا از طریق تدوین بر شدت بیان فیلم دیدنی ها بیفزاید.

از آنجا که ورتوف از طرفداران نظام بود تجربه هایش از جانب کمیته تلویزیون ی حکومت نو پشتیبانی می شد ، به همین خاطر ورتوف گروه کوچکی از مستندسازان جوان طرفدار را جمع کرد و نام گروه را کینو کی ( Kinoki ) به معنای سینما – چشم ( Cinema – Eyes ) گذاشت. دیدگاه اصلی این گروه بر این عقیده استوار بود که ، وسائل سینما ( منظور دوربین ) جهت مرمت واقعیت چنانکه بر ما ظاهر می شود ، توانایی مطلق دارد دیگر اینکه ضرورت دارد تا این واقعیت به وسیله تدوین بازآرایی ، به همه ت بیانی مجاب کننده برسد. ورتوف این نظریه را کینو – گلاز ( Kino – Glaz ) به معنای دوربین – چشـم ( Camera – Eyes) نامید نقش مهمی در زیبا یی شناسی تدوین ادا کرد.

مدتی بعد از به قدرت رسیدن لنین ، به مفهوم در سال ۱۹۲۲ ، ورتوف سلسله حلقه های خبری – مستند ، که آگاهانه سر هم شده بودند عرضه کرد و این مجموعه را کینو – پراودا ( Kino – Pravda ) به معنای سینما – حقیقت نامید. بیست سه فیلم دیدنی سینما – حقیقت ورتوف که بین سال های ۱۹۲۲ تا ۱۹۲۵ تولید و ساخته شد جنبه های وسیع گوناگون تکنیک های تجربی او را در بر داشتند. در بین آثار ورتوف ، کامل ترین مهم ترین فیلم جالب او مرد دوربین به دست ( ۱۹۲۹- The Man With A Movie Camera) است. این فیلم جالب تمام جنبه های تدوین کار با دوربین را که تا آن زمان در سینمای صامت شناخته شده بود به کار گرفته است ، تا زندگی در جریان طبیعی خود را در روز عادی در مسکو از طلوع خورشید تا غروب به عکس بکشد.

بعد از فلاهرتی ورتوف ، سرشناس ترین نام در تاریخ تلویزیون مستند ، جان گریرسون است. گریرسون در انگلستان کار می کرد. سینمای انگلستان از همان ابتدای ظهور سینما در این کشور، تذکر خاصی به فیلـم های مستند داشت.
گریرسون زیاد بر روی فیلـم های مستند و مونتاژی شوروی ( به مخصوص آثاز ورتوف ) کار کرد. او تعدادی از جوانان مشتاق را دور جمع کرد از عبارت ، رابرت فلاهرتی را که به انگلستان مهاجرت کرده بود دعوت به همکاری کرد. آنها نهضتی به راه انداختند که آن را مستند سازی مسئولانه ( Socially Commited ) می نامیدند. گریرسون گروهش طی ده سال در حدود سیصد فیلم زیبا عرضه کردند. فیلـم های این گروه ، زندگی مردم انگلستان را به تصویر می کشید و موارد مشکلات اجتماعی را بیان می کرد. در این فیلم جالب ها تکنیک های چشم گیری به کار رفته است ، اما در این فیلم زیبا ها بیش از موارد هنری زیبا یی شناختی ، جنبه راهنمای ی و خبری آنها ارزش دارد. آنها همين طور در زمان جنگ مستندهای بهتر در خور توجه ی ساختند. از عبارت فیلـم های مستند مهم قابل توجه این گروه می توان به رانده شدگان ( ۱۹۲۹- Driifters ) ساخـته جان گریرسون سرچشـم ه ( ۱۹۳۱- Upstream ) ساخـته آرتور آلتن ( Arthur Elton ) ، بریتانیای صنعتی ( ۱۹۳۳- Industrial Britain ) ساخـته فلاهرتی ، آواز سیلان ( ۱۹۳۴- Song Of Ceylon ) تهیه و تولید بازیل رایت ( Basil Wright ) پست شبانه ( ۱۹۳۶- Night Mail ) تهیه و تولید بازیل رایت هری وات ( Harry Watt ) اشاره کرد. لازم به ذکر است این گروه پر شور در دهه چهل از پاشید.
انگلستان امروز هم یکی از کشورهای با اهمیت زیاد تولید کننده فیلـم های مستند است.

چشم گیر ترین گسترش ای که از آن به بعد در TV مستند رخ داده بی تردید بیان شدن سینما – وریته ( Cinema – Verite ) در فرانسه و تلویزیون بی واسطه ( Direct Cinema ) در آمریکا ، هر دو در دهه ۱۹۶۰ بوده است. هر دوی این جنبش ها تحت تاثیر فیلم دیدنی ها آثار مستند تلوزیونی قرار داشتند و در شکل گیری آنها ، ورود دوربین ها و ضبط صوت های سبک ، عدسی زوم و فیلم زیبا های حساسی که در نور طبیعی هم قابل استفاده هستند نقش مهمی داشته است.

سینما – وریته عبارتی است فرانسوی معادل سینما – حقیقت به یک رشته فیلم جالب های مستندی اطلاق می شود که به دوربینی سبک و قابل حمل و مضامینی انگیخته اتکا دارند که از پیش طرح ریزی نشده باشند. سینما – وریته عبارتی است که ژانراهنمای ( Jean Rouch ) برای توصیف فیلم جالب وقایع نگاری تابستان ( ۱۹۶۱) که با همکاری ادگار مورن ( Edgar Morin ) تهیه و تولید بود و آن را از اولین فیلم جذاب های سینما – وریته می دانند ، به کار برده است. اصول تئوریک و علمی سینما وریته تا میزان خیلی ی به آثار ژیگاورتوف تا میزان کمتری به فیلم زیبا های رابرت فلاهرتی متکی است. یک تکنیک بارز در سینما – وریته انجام گفت گوهای بی مقدمه و آنی جهت تحلیل مساله مورد نظر است. از دیگر فیلم زیبا سازان فرانسوی بیان سازنده فیلـم های سینما – وریته می توان به کریس مارکر ( Chris Marker ) ماریو روسپولی ( Mario Ruspoli ) اشاره کرد. با اهمیت ترین اثر تولید شده این مکتب نیز اندوه ترحم ( ۱۹۷۰- ) تهیه و تولید مارسل افولس ( Marsel Ophuls ) است.

TV بی واسطه ، نامی بود که آلبرت مایزلز ( Albert Maysles ) مستند ساز بیان آمریکایی آن را به این سری فیلم دیدنی ها داد علت این نامگذاری آن بود که ، برداشت بی واسطه آنی موثق آنها را انعکاس دهد. در این گونه فیلم دیدنی ها مانند سینما – وریته ، برنامـه ریزی قبلی طرح ماجرایی از پیش طراحی شده وجود ندارد. با اهمیت زیاد ترین فیلم جذاب ساز این جنبش فردریک وایزمن ( Frederick Wiseman ) است از آثار با اهمیت زیاد او می توان به دبیرستان ( ۱۹۶۸- High School ) اشاره کرد.

گر چه تولید فیلـم های مستند به خاطر عدم نمایش عمومی آنها ( زیرا تماشچنانچه عام ندارند و از نظر تجاری چندان موفق نیستند ) ، با اشکال رو به رو است ، اما برخي از آنها چنان عکس تکان دهنده ای از جهان و زندگی ارائه کرده اند که اکران عمومی انها بسیار زیاد موفق یت آمیز نیز بوده است که در این بین می توان به فیلم جالب بخش هارلن ، آمریکا ( ۱۹۷۵- Harlan County, U.S.A ) تهیه و تولید باربارا کاپل ( Barbara Kopple ) که درباره اعتصاب معدن چیان است اشاره کرد.

ممکن است دیگر جنبش خاصی را در زمینه مستندسازی شاهد نباشیم ، اما در نقاط مختلف جهان مستندهای بسیار زیاد ارزنده ای تولید و ساخته می شوند که آینده فیلم جالب مستند را کماکان تضمین می کنند به جهت در سال های اخیر با پیچیده تر شدن مناسبات سیاسی ، مستندهای سیاسی طرفداران بسياري یافته و در این بین کسی که بیش از تمام به شهرت رسیده مایکل مور ( Michael Moore ) است به مخصوص با دو مستند سیاسی اش یعنی ، بولینگ جهت کلمباین ( ۲۰۰۲- Bowling for Columbine ) و فارنهایت ۱۱/۹ ( ۲۰۰۴- Fahrenheit 9/11 ) . در این بین می بایست از گادفری رجیو ( Godfrey Reggio ) نیز نام برد ، رجیو سه گانه درخشانی دارد به نام های کویانس کاتزی ( ۱۹۸۳- Koyaanisqatsi ) پوآک کاتزی ( ۱۹۸۸- Powaqqatsi ) و نوکای کاتزی ( ۲۰۰۲- Naqoyqatsi ) که به اضافه برخورداری از مولفه های فیلم جالب مستند در واقع فیلم دیدنی ی کاملا طراحی شده ، با موسیقی خاص و زیبا ، فیلم جذاب برداری تدوین درخشان در نهایت برخوردار از مضامین فلسفی است.

انواع فیلم زیبا مستند

۱ـ‌ مستندنمایشی/قوم‌محور اروپایی
آدم ‌شناسی از وقت پیدایش یعنی ۱۸۵۰ تا حدود ۱۰۰ سال به معرفت بوبین آمریکا، آفریقا آسیا پرداخت. شاید بتوان گفت که آدم ‌شناسی حاصل شوک ناشی مشاهده برخورد با مردمی بود که کاملا مفرق از زندگی ساختارهای فرهنگی، سیاسی، اقتصادی… اروپاییان بودند. آدم ‌شناسی در حدود ۱۰۰ سال چه در دوره‌ای که آدم ‌شناسان بر روی اسناد گردآوری شده توسط جهان گردان، میسیونرها، بازرگانان.. کار می‌کردند و چه در نسل دوم که آدم ‌شناسان به میدان رفتند همیشه بر روی متمایز بودن دیگری تاکید داشتند. روش‌های این دوره ناشی تقویت کننده رابطه سلطه بین پژوهشگر موضوع بود.
تلویزیون مستند در حدود ۵۰ سال بعد از آدم ‌شناسی در ابتدا به عکس کشیدن مردم خودی پرداخت اما زیاد زود در مواجه با تلویزیون داستانی که قهرمانانش از بین مردم آمریکایی و اروپایی بودند شبیه آدم ‌شناسان به زندگی غریب مردم بومی پرداختند.
سبک تلویزیون مستند در این دوره شرح ی / نمایشی است. فیلم دیدنی ‌ساز بعد از ورود به میدان معرفت جامعه از افراد می‌خواهد تا عین عمل را در مقابل دوربین ثابت‌ مرمت کنند.
قدیم از روابط سلطه که افراد را وادار به پذیرش چتین روشی می‌کند، سنگینی دوربین‌های فیلم دیدنی ‌برداری نیز مصرف از اینروش است. وسایل فیلم دیدنی ‌برداری در این دوره بسیار زیاد سنگین و حجیم هستند امکان جابه‌جایی آن‌ها خیلی اندک است و‌ تعداد راش‌ها نیز محدود است، در نتیجه فیلم زیبا ‌ساز قرصت تجربه ندارد و افراد بایستی کاملا همآهنگ خواسته وی عمل کنند. مستند نمایشی را به همین می‌توان نوعی مرمت واقعیت دانست، زیرا فیلم دیدنی ‌ساز بعد از معرفت جامعه و تعیین کردن آنچه می‌خواهد به تصویر بکشد از افراد میخواهد تل عملی که روزانه ه انجام می‌دهند یک‌بار دیگر در مقابل دوربین انجام دهند. سلطه فیلم زیبا ‌ساز بر موضوع در شیوه روایت معین است: در زمان صامت میان‌نویس‌ها از زبان دانای کل بیان‌ می‌شدند و با ورود صدا به حوزه سینما نیز مرد سفیدپوست (صوت خداوند) به توضیح وقایع می‌پرداختو بومیان خود به شرح اعمال نمی‌پرداختند.
۲ـ‌ تلویزیون مشاهده‌گر/ پرداختن به خود
وقایع دهه ۷۰ میلادی جهت هر دو حوزه آدم ‌شناسی و سینمای مستند خیلی تاثیرگذار بود.
در حوزه آدم ‌شناسی بعد از جنگ جهان ی دوم استقلال مستعمرات آدم ‌شناسان مجبور به باز‌گشت به سرزمین مطالعه مردم خود شدند.
مستندسازان با اختراع دوربین‌های سبک و قابل حمل توانستند دست به تجربه‌های نو ی بزنند. فیلم جذاب سازان با این دوربین‌ها توانستند آزادانه‌تر لحظه‌ها را ثبت کنند.
سینمای مشاهده‌گر را TV تعلت ی، مستقیم یا حقیقت نیز می‌نامند، زیرا در اینروش به سبک ارزان شدن امکانات فیلم زیبا برداری فیلم جذاب ساز از امکان زیاد مدت در میدان برقراری رابطه‌ای مبتنی بر احترام صمیمیت احترام با افراد برخوردار است. کوچک شدن دوربین به عنوان یک موقعیت کالبدی نامانوس نیز علت مهمی است که درجه حساسیت تصنعی بودن رفتار کنشپرهزینه را كم شدن می‌دهد. در نتیجه آن چه ثبت می‌شود حاصل تعلت فیلم جذاب ساز و کنشگـران است. فیلم زیبا ساز هر آنچه را می‌بیند بدون تمایزگذاری ثبت می‌کند و بعد در وهله تدوین بر طبـق خط روایی صحنه‌های مورد نظر را انتخاب می‌کند.
۳ـ‌ مستند اول شخص
ورود دوربین‌های کوچک خانگی انقلابی در سینمای مستند به وجود آورد زیرا با حذف فیلم جذاب ‌ساز، خود دیگری یکی شدند و در این وقت دشواری پرداختن به خود به خوب ی معین شد. در این شیوه فرد هر آنچه را بخواهد و از هربخش از واقعیت که بر زندگی وی تاثیرگذار بوده‌است جهت روایت گزینش می‌کند. فیلم دیدنی ساخـته شده با سبک مستند اول شخص اما اگر چه کیفیت پایینی دارد ولی به دلیل ویژگی خود – نشان دهنده آن زیاد جذاب ارزشمند است.
نباید چنین تصور کرد که چنین فیلم جذاب ‌هایی کاملا شخصی و فاقد اهمیت تحلیل اجتماعی هستند بلکه مستند اول شخص به دلیل بیان دوره‌های مهم زندگی افراد که متتاثیر از شرایط جامعه هستند ، مهمترین وقایع اجتماعی ـ سیاسی را روایت می‌کند.
۴ـ‌ مستند شاعرانه
این سبک از مستند سازی نیازمند تجهیزات فیلم زیبا ‌برداری خیلی پیشرفته است. زیرا الویت اول در سبک شاعرانه تاثیرگذاری از طریق برانگیختن حس زیبا یی شناختی است.
۵ـ‌ مستند انعکاسی(چند رگه‌ای)
این سبک ترکیبی از تمام شیوه‌های تولید و ساخت مستند است به این ترتیب نه فقط با جذاب‌ترین نحوه بلکه با تاثیرگذارترین نوع فیلم جذاب مستند مواجه هستیم زیرا در هر بخش از مستند بر اساس نیاز از تاثیرگذارترین شیوه استفاده می‌شود و به این ترتیب مهمترین و بیشترین مطالب ممکن روایت می‌شود. مستندهای مایکل‌ مور مانند بولینگ جهت کلمباین یکی از فیلـم ‌های مستند چندرگه‌ای است.
ـ‌ فیلـم اتنوگرافیک
تهیه و تولید فیلم زیبا اتنوگرافیک فرایندی مشابه پژوهش آدم ‌شناختی را حاوی می‌شود. نکته قابل توجه در این سبک موقعیت فیلم جالب ساز/ پژوهشگر است .در طول تاریخ تولید و ساخت قیلم‌های اتنوگرافیک تنها شخصی مانند ژانروش توانسته است این دو موقعیت را به یکسان به با کیفیت ترین شکل انجام دهد و در میانبقیه فعالان این حوزه با غلبه یکی از این دو جنبه روبه‌رو هستیم. به همین دلیل خوب است جهت تولید و ساخت فیلم جالب اتنوگرافیک مستندساز آدم ‌شناس در کنار یکدیگر باشند.
سازنده فیلم جذاب اتنوگرافیک با حضـور زیاد مدت و معرفت عمیق تمام جانبه جامعه دقیقا می‌داند که می‌خواهد چه چیزی را روایت نماید .
فرق فیلم زیبا اتنوگرافیک با مستند توضیح ی در این است که فیلم جذاب ‌ساز از افراد نمی‌خواهد تا واقعیت را جهت او گیم کنند بلکه به معرفت متقابل بین او و گروه تا میزانی عادی شدن حضـور وی این امکان جهت وی به وجود می‌آید که از جریان واقعی فیلـم میگیرد و برخلاف مستند مشاهده‌گر همه صحنه‌ها آگاهانه ثبت می‌شود

برچسب ها

ممکن است به این موارد نیز علاقه مند باشید:

0 دیدگاه در “تاریخچه فیلم جذاب مستند”

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سوپروب close
خرید بک لینک